KIMA

Гуурсан хоолойн багтраа өвчнийг үүсгэж буй шалтгаанаар нь гадаад гаралтай, дотоод гаралтай астма гэж 2 үндсэн хэсэгт хуваан үзэж болно. 
     Бидний хүрээлэн буй орчин өргөн тархсан төрөл бүрийн харшил төрүүлэгчид хүний бие махбод хэт мэдрэг байдал үүссэнээр гадаад гаралтай харшлын астма өвчнөөр өвчилдөг. Харшлын астма өвчтэй хүмүүсийн дийлэнх нь харшламтгай байдлыг эцэг, эхээсээ өвлөн авсан байдаг. Өөрөөр хэлбэл харшламтгай байдал нь удамшдаг гэсэн үг юм.
Харшлын астма өвчний үед гэнэт амьсгал давчидан амьсгаадах шинж илэрч бөгшүүлэн хуурай ханиалгадаг. Энэ үед цайвар хөөсөрхөг бага хэмжээний зуурамтгай цэр гардаг. Амьсгал давчидан амьсгаадах үед амьсгалын чимээ тод болж амьсгал гаргалт нь харьцангуй удаан болдог. Харшлын астма өвчтэй хүмүүс шөнө, нойрон дунд гэнэт амьсгал давчидан амьсгаадаж, ханиалган сэрдэг. Мөн хүйтэн агаар амьсгалах, дасгал болон биеийн ачаалал ихсэх үед ханиалгах, амьсгал давчдах шинжүүд илэрч болно.
Харшлын астма өвчин үүсгэдэг үндсэн шалтгаан нь агаарт өргөн тархаж амьсгалын замаар нэвтэрдэг харшил төрүүлэгчид байдаг. Ихэнхи астма үүсгэгч шалтгааны хүчин зүйлс нь харьцангуй хөнгөн, овор хэмжээ багатай (аэродинамик диаметр нь жижиг) байдаг тул бие махбодод амьсгалаар нэвтэрч амьсгалын доод замын нарийн гуурсан хоолойд хүрч харшлын урвал үүсгэж чаддаг байна. Харшлын астма үүсгэдэг шалтгаан нь хамрын харшил үүсгэдэг шалтгаануудтай үндсэндээ адилхан байдаг (дээрээс үз).
Харин гэрийн болон агуулахын тоосны хачигны ялгадас, биеийн хэсгүүд зэрэг харшил төрүүлэгчид нь астма үүсгэх шинж чанар өндөртэй байдаг болох нь тогтоогдсон байна. Өөрөөр хэлбэл хачиг болон мөөгөнцрийн харшил төрүүлэгчид нь астма үүсгэх чадвартай байдаг бол ургамлын тоос нь голдуу хамрын харшил үүсгэдэг.

  Элэгний цирроз өвчнөөр дунд болон хижээл насны эрчүүд түлхүү өвддөг тухай эмч нар судалгаагаар нотолжээ. Харин тэд үүний шалтгааныг энэ насны хүмүүсийн архины хэрэглээ их байдагтай холбоотой хэмээн тайлбарладаг юм байна.

Цирроз гэж  юу вэ?
Цирроз гэдэг нь грекээр “шар, нимбэг мэт шар" гэсэн утгыг  илэрхийлдэг. Эрүүл хүний элэг улаан ягаавтар өнгөтэй байдаг бол өвчилсний дараа нимбэг мэт шар өнгөтэй болж хувирдаг аж.

Элэгний цирроз. Энэ бол эрүүл элэгний эд эсүүд  гэмтэж, түүний бүтцэд ямар нэгэн өөрчлөлт орохыг хэлж байгаа ажээ. Үндсэн хоёр л шалтгаанаар архаг өвчин үүсдэг бөгөөд нэгдүгээрт, В болон С вирусаар өдөөгдсөний улмаас, хоёрдугаарт архины хэт их хэрэглээнээс болдог ажээ.

Уг өвчин  даамжирахад юу илүү нөлөөлдөг вэ?  
-Зарим төрлийн эм болон мөөгнөөс ялгарах хор зэрэг хүний биед хортой үйлчилгээ үзүүлэгч  хүнсний зүйлүүд хэрэглэх нь тохиромжгүй.

-Архаг хууч шар өвчин, цөсний хүүдий, цөсний цоргоны өвчнөө эмчлүүлэхгүй явснаас болно.
-Удамшлын хүчин зүйл /Гэхдээ энэ тун цөөн тохиолдол байдаг/

-Хүний бие махбодийн дархлааны системийн үйл ажиллагаа хямрах.

Циррозийн үед хүний бие махбодид ямар өөрчлөлт явагдах вэ?
Хүний биеэс элдэв хорт бодисыг зайлуулахын зэрэгцээ зайлшгүй шаардлагатай уураг болон бусад бодисыг нийлэгжүүлж байдаг  элэгний хэвийн үйл явц алдагдана. Ингэснээр уг эрхтний өөрийнх нь бүтцэд өөрчлөлт гарч эхэлдэг. Үүнээс үүдэн элэгний хэвийн цусан хангамж нь алдагддаг юм байна.

Энэ бүхэн  хүний биед ямар байдлаар  илрэх вэ?
-Элэгний хэмжээ багасах юмуу томорч өөрчлөгдөнө.

-Зарим тохиолдолд гэдэс томорч эхэлдэг. Энэ нь хэвлий орчимд шингэн хуримтлагдсантай холбоотой.

-Бөөлжис цутгах, амны хөндийд гашуу оргих, хэхрэх, гулигдас гаргах, шээс гарах явц удаашрах зэрэг шинж тэмдэг илэрнэ.

-Бие ерөнхийдөө тамирдаж, турна.

-Гэдэсний урд хэсгийн венийн судас өргөсч бүдүүрэх. Хүйсний орчим бүдэг цэнхэр туяа үүсэх.  

-Цээж, нуруу, мөр орчмоор жижигхэн улаан толбонууд бий болж гарын алга улайх

-Эр хүний цээжний  хэмжээ томорч, дух болон суганы үс унана. Эмэгтэй хүний хувьд сарын тэмдгийн хэм алдагддаг.

Цусны өвчнийг Уламжлалт анагаах ухаанд цус арвидсан, барагдсан, царцсан гэж 3 ангилан ялгаж үздэг.

Цус арвчидсан өвчний шалтгаан нь цус шар байдаг.

Нөлөөлөх хүчин зүйл: Халуун хурц чанартай идээ ундаа хэрэглэх, бэртэл гэмтэл авах, биеийн хүчний ажил хэтрүүлэх, зун намар их уурлах, янз бүрийн хордлого, элэг цөсний эмгэг, цус шарын өвөрмөц чанартан зэрэг.

Эмгэг жам: дээрх шалтгаан, нөхцлөөр халуун чанартай муу цус их хэмжээтэй үүссэний улмаас цус арвидах өвчин үүсдэг байна.
 
Илрэх шинж тэмдэг: Өвчтөний толгой дүүрэх, шанааны судас хүчтэй лугших, толгой хүчтэй хатгуулж өвдөх, нүд улайх, нүүр царай борлох, ам хатаж хоолой өвдөх, хамар буйлнаас цус гарах зэрэг.

Цус арвидах өвчнийг шинэ, хуучин 2 хэлбэрт хуваадаг. Шинэ хэлбэрийн цус арвидах өвчин нь голдуу залуу хүмүүст тохиолдоно. Цусны шинэ хэлбэрийн арвидах өвчинд цус шарын халууны шинж илүү хавсарч илэрнэ. Хуучин хэлбэр нь хуучирсан удаан чанартай тул өвчний явц нь ужиг, цус арвидсан шинж нь гол төлөв бадгана хийн хүйтэн шинжтэй хавсарч илэрдэг.

 Эмчилгээний зарчим, эмчилгээ: Цусны халууныг арилгах, хий цусны гүйдлийг сайжруулах, тунгалаг цөвийн ялгаралтыг нэмэгдүүлж муу цусны үүсэлтийг багасгах зарчмаар эмчилгээг явуулна. Энэ зорилгоор 3 үр, марчин-13, гүргүм-7, тагтүггүнсил зэрэг эмүүдийг хэрэглэн хануур, самнуур, бумба, гулгуур банк, хүйтэн жин, рашаан зэрэг заслыг хамт хийхэд үр дүнтэй байдаг.

 
Цус барагдах өвчний шалтгаан нь цус хий юм.

 
Нөлөөлөх хүчин зүйл: Гэнэт цус алдах, ходоод болон элгэнд явагдах үйл ажиллагаа алдагдах, хордлогууд, ерөнхий галын илч ба элэг дэлүүний галын илч алдагдсан зэрэг эмгэг жам дээрх шалтгаан нөхцлүүдийн улмааас цусны тамирын үйл ажиллагаа алдагдаж хий махбодь арвидаж хямарснаар энэ өвчин үүсдэг байна.
 
Илрэх шинж тэмдэг: Цус барагдах өвчний үед зүрх дэлсэх, амьсгаадах, арьс салст цайх, арьс ширүүн хуурай хүйтэн болох, нойр муудах, толгой эргэх, чих шуугих, гар хөлийн үзүүр ирвэгнэж бадайрч даарах зэрэг шинж тэмдэг илэрдэг.
 
Эмчилгээний зарчим, эмчилгээ: Цусны тамирын боловсролтыг сайжруулах, хийг дарах зарчмаар эмчилгээг явуулна. Үүнд агар-8, сожид, задь-5, тунгалаг-5, 3,4 шимт ясны шөл зэрэг эмийг хэрэглэн Монгол төөнө, халуун сүүн, тосон бариа, 5 рашаанд ороход үр дүн сайтай байдаг.

 
Цус царцах өвчний шалтгаан нь цус бадгана юм.
 
Нөлөөлөх хүчин зүйл: Үүн дээр чийгтэй хүйтэн газар байх, жавар салхинд цохиулах, дороосоо даарах, хөдөлгөөний хомсдол, хооллолтын дэглэм алдагдах, шингэхэд бэрх хоол байнга хэрэглэх зэрэг.
 
Эмгэг жам: дээрх шалтгаан, нөхцөл нөлөөлснөөр бадгана хүйтэн арвидаж судас сүвийг бөглөх, хий цусны гүйдлийг алдагдуулснаар цус царцах өвчин үүсдэг.

Илрэх шинж тэмдэг: Бүсэлхийнээс доош хүйт оргих, дээшээ хүзүү сэрвээ рүү хөших, хөл ирвэгнэж бадайрах, олон уулзахаар хөших, шээсний гарц ихсэх, хөл пэмбийж хавдах, хүрэн бор тууралт гарах зэрэг шинж тэмдэг илэрдэг.

 Эмчилгээний зарчим, эмчилгээ: Хий цусны гүйдлийг сайжруулах, бадгана салсыг хайлуулах зарчмаар эмчилгээг явуулна. Энэ зорилгоор шимшин-6, жамц-3,4, шижид-6, сум мод-4,6 зэрэг эмийг хэрэглэн төөнө, халуун ороолт хийлгэхэд үр дүн сайн байдаг. Дээрх зовиур шинж тэмдэг таньд байгаа бол та манай эмнэлэгт хандан үзүүлж, зөвлөгөө авах боломжтой.

Та бид хоолыг тэр болгон зөв зохистой хэрэглэж сураагүй ард түмэн. Ямар хоолыг юутай хольж идэж болохгүйг сайн мэддэггүй. Иймээс зарим нэг хүнсний бүтээгдэхүүнийг хооронд нь хольж идэж болдоггүйг мэдэхэд илүүдэхгүй болов уу.

Лууван болон далайн гаралтай хүнсний бүтээгдэхүүнийг жимстэй хольж иддэггүй. Учир нь лууван ходоодонд янз бүрийн хүчил бий болгодог. Энэ үед жимс идвэл түүнд агуулагдаж байдаг гуулийн төрлийн эд гэдэс ходоодны бактерт задарч хүний биеийг таргалуулахаас гадна бамбай булчирхайг томруулдаг ажээ.
 
Далайн гаргалтай хүнсний зүйлд уураг, кальц их хэмжээгээр агуулагддаг. Хүчил ихтэй жимстэй хольж идвэл таны бие эвгүйрхэж бөөлжих, гэдэс өвдөх зэрэг шинж тэмдэг илэрнэ. Шарсан үхрийн махыг төмстэй хольж идвэл ходоод гэдсэнд муу. Max, далайн гаралтай хүнсний зүйлд уураг их агуулагдаж байдаг тул идсэнийхээ дараа цай ууж болохгүй шүү. Цайнд байдаг даннийн хүчил уурагтай нийлээд гэдэсний үйл ажиллагааг удаашруулдаг. Иймд мах болон далайн бүтээгдэхүүн идсэнийхээ дараа буцалсан ус ууж байгаарай. Дүфүг сонгинотой хольж идвэл дүфүнд хадгалагддаг кальц сонгино доторхи өвсний хүчилтэй нийлээд өвсний кальцийн хүчил болж ходоодон дахь хоол шингэлтэд муугаар нөлөөлдөг. Улаан, цагаан луувангуудыг хольж иддэггүй.
 
Цагаан лууванд С амин дэм, улаан лууванд чийг бамын эсрэг хүчлийн эд агуулагддаг учраас тэдгээр нь хоорондоо холилдож С амин дэмд сөрөг нөлөө үзүүлдэг. Та архи уухдаа шар луувангаар даруулж болохгүй. Шар лууван дахь В амин дэм нь спирттэй холилдож элэгний өвчин үүсэх аюултай. Мөн архийг хийжүүлсэн ундаагаар даруулвал нүүрс хүчлийн хий үүсэж ходоод, элэг, бөөр зэрэгт нөлөөлж, зүрх тархины судсыг гэмтээдгийг анхаараарай.

  Нүүрний тосонд агуулагддаг амин дэм нь арьсанд хэрэгцээтэй зүйлийг өгч чаддаг нь тун ховор гэнэ. Харин түүний оронд зөвхөн тухайн бүтээгдэхүүнийг дуусах хүртэлх хугацаанд үйлчлэх нөхцлийг нь хадгалах зорилготой байдгийг эрдэмтэд судалжээ. Харин үйлдвэрлэгчид хэрэглэгчдийг энэ талаар төөрөгдүүлдэг нь харамсалтай. Амин дэмүүдийн ач холбогдлоос хүргэе.

А амин дэм: Тосонд задардаг учраас нарнаас хамгаалах тосонд ихэвчлэн хэрэглэдэг. А амин дэм нь тосонд агуулагдсанаар арьсыг улбар шаравтар, гялалзсан бор өнгөтэй харагдуулдаг. Мөн арьсыг жигд борлуулах онцлогтой ч тосыг муудахаас нь хамгаалах л үүрэгтэй юм байна.

Е амин дэм: Эрт хөгширөхөөс сэргийлэх, хорт хавдрын эсрэг үйлчлэл, зөөлөн сайхан арьстай болох, мөн А амин дэмийн эсрэгээр жирэмсэн эхчүүд хэрэглэж болдог тул нэлээд олон төрлийн бүтээгдэхүүнд байдаг. Хэдийгээр тийм боловч арьсанд үзүүлдэг нөлөө одоог хүртэл батлагдаагүй хэвээр.

С амин дэм: Яр шарханд сайн нөлөөтэй, үрчлээг багасгах , хорт хавдрын эсрэг ба ялангуяа меламины эсрэг үр нөлөөтэй. Энэхүү амин дэм нь царайг сэргээж, өнгөлөг сайхан болгодог гэдэгт итгэхэд хэцүү. Учир нь усанд задардаг учраас арьсан дээр удаан хугацаагаар тогтдоггүй байна.

Дээрх үзүүлэлтээс харахад гоо сайхны бүтээгдэхүүнд агуулагдах зарим нэг амин дэм нь хүний арьсны онцлогт биш зөвхөн тухайн бүтээгдэхүүнийг муутгахгүй, удаан хугацаагаар хадгалахад зориулагддаг байна. Та ч гэсэн энэ талаар эргэцүүлэн бодоход буруудахгүй юм байна шүү.